İddia edilen düzenek, adım adım
Bu sayfa, fon krizinin arkasında olduğu iddia edilen düzeni ve krizin nasıl patlak verdiğini dokuz adımda anlatıyor. Her adım resmî açıklamalara ya da ana akım basına dayanıyor; kaynaklar adımların altında. Bazı rakamlar TEFAS'ın herkese açık verisinden yaptığımız hesaplamalardır ve böyle belirtildi.
Bu anlatım, SPK açıklamalarındaki tespitleri ve savcılık yazılarına ilişkin basın haberlerindeki iddiaları özetler. Hiçbir iddia hakkında mahkeme kararı yoktur; SPK'nın suç duyurusu da bir yargı kararı değildir. Adı geçen herkes için masumiyet karinesi geçerlidir; sorumluluğu ancak yargı belirler. Bu sayfa yatırım tavsiyesi değildir.
- 01
Fon ve serbest fon nedir?
Yatırım fonu, birçok kişinin parasını bir araya toplayan ve bir portföy yönetim şirketinin yönettiği ortak bir havuzdur; yatırımcı bu havuzdan pay alır. Serbest fonlar, esas olarak nitelikli (varlıklı) yatırımcılara yönelik, yatırım kuralları daha gevşek fonlardır. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'e göre serbest fonlar 2019'dan itibaren TEFAS'ta alınıp satılabilir hale gelince küçük yatırımcıya da ulaştı. Tera Portföy'ün en büyük fonu TLY de 7 Temmuz 2025'te TEFAS'ta işlem görmeye başladı; SPK sonradan bunun Kurul onayı alınmadan yapıldığını tespit edip şirkete idari para cezası verdi.
- 02
Sığ hisse ne demek?
Bir şirketin hisselerinin yalnızca küçük bir kısmı borsada serbestçe alınıp satılıyorsa, bu hisse “fiili dolaşımı düşük” ya da kısaca “sığ” sayılır. Böyle hisselerde görece küçük alımlar fiyatı hızla yükseltebilir; satmak gerektiğinde ise alıcı bulmak zorlaşır. SPK'ya göre belirli şirketlerin fonları tam da bu tür paylarda olağandışı fiyat hareketlerine yol açtı. Basının derlemesine göre tasfiyedeki fonlar, Tera grubu şirketi Tera Yatırım Teknoloji Holding'in (TEHOL) fiili dolaşımdaki paylarının %77,74'ünü tutuyordu.
- 03
İddia edilen döngü
Başsavcılığın 26 Eylül tarihli tedbir yazısına ilişkin haberlere göre bazı hisselerde 100 kata varan fiyat artışları yaşandı ve bu hisselerin büyük bölümü fonlar aracılığıyla toplandı. İddiaya göre fonların alımları hisse fiyatlarını, yükselen hisse fiyatları da fonların değerini artırdı. Yazıda ayrıca “fon sahipleri” tarafından alınan hisselerin daha sonra fonlara satıldığı değerlendiriliyor. Adalet Bakanı Gürlek, “Ponzi benzeri” yöntem iddialarının da araştırıldığını söyledi. Bu iddialar hakkında mahkeme kararı yok.
- 04
Fonlar nasıl büyüdü?
TLY'nin birim pay fiyatı 31 Aralık 2024'te 59,78 TL iken bir yıl sonra 2.930,29 TL'ye çıktı; bu, 2025 için %4.802 getiri demek. Fiyat 16 Eylül 2026'da 10.308,97 TL'ydi, yani yıl başından beri %252 daha yükselmişti. 2024 sonunda 11 yatırımcısı olan TLY, 16 Eylül'de 243,6 milyar TL büyüklük ve 102.616 yatırımcıyla TEFAS'ın en büyük fonuydu. Tasfiyedeki 131 fonun toplam büyüklüğü de 2025 sonundaki 337 milyar TL'den 31 Ağustos 2026'da 1.265 milyar TL'ye çıktı (tüm rakamlar TEFAS verisinden hesaplama).
- TEFAS günlük fon verisi (teradosya hesaplaması)(28.09.2026)
- 05
SPK kuralları sıkılaştırdı
Bakan Şimşek Kasım 2025'te bazı fonlar üzerinden manipülasyon yapıldığını bildiklerini söyledi; Finansal İstikrar Komitesi Aralık 2025'te SPK'ya tedbir tavsiye etti. SPK Haziran 2026'da, şirket içindeki kişilerin fonlar aracılığıyla dolaylı sahip olduğu payları fiili dolaşım hesabından çıkardı. 28 Ağustos'ta duyurulan Rehber değişikliğine göre tek bir serbest fon, bir şirketin dolaşımdaki paylarının %2–8'inden; aynı yöneticinin fonları ise toplamda %4–16'sından fazlasını alamayacak. SPK'ya göre amaç, ilişkili taraflar arasında teminatsız borçlanma ve olağandışı fiyat hareketleriyle oluşan sistemik riski önlemekti.
- 10Haber: Şimşek manipülasyon uyarısı yapmıştı(23.09.2026)
- SPK: Yatırım fonlarına ilişkin Rehber düzenleme sürecine ilişkin açıklama(18.09.2026)
- SPK: Bülten 2026/35 (fiili dolaşım hesabında fon payları)(05.06.2026)
- SPK: Bülten 2026/54 (Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber değişikliği)(28.08.2026)
- +1 kaynak daha
- 06
Çıkış dalgası
Yeni kuralların ardından fonlardan yoğun çıkışlar başladı. Ekonomim'in TEFAS verisine dayanan hesabına göre 28 Ağustos–15 Eylül arasında Pusula Portföy'ün 19 fonundan 132,8 milyar TL çıktı. Tera fonlarında hareket farklı yönlerdeydi: 1–16 Eylül'de TLY'den tahmini 59,8 milyar TL net çıkış olurken, aynı dönemde THF'ye 67,8 milyar TL, DOH'a 32,6 milyar TL tahmini net giriş oldu (TEFAS verisinden hesaplama). Euronews'e göre fonlar iadeleri karşılamak için satış yapmak zorunda kaldı; sığ hisseleri satmak ise fiyatları düşürüyordu.
- 07
Ödemeler durdu: temerrüt
Temerrüt, fonun yatırımcının iade talebini zamanında ödeyememesi demek. Pusula Portföy 15 Eylül'de bazı fonlarında temerrüt oluştuğunu açıkladı; aynı gün Tera Grubu, Pusula Finans Holding'in devrinin hukuken ve fiilen tamamlanmadığını duyurdu. Tera Portföy 16 Eylül akşamı para piyasası fonu TP2 ile hisse senedi fonu THF'de, 17 Eylül'de TLY, THF ve DOH'ta temerrüt bildirdi; bazı fonlarda fiyatın ayda bir hesaplanacağını ve iadelerin 10. iş gününde ödeneceğini de açıkladı. BIST 100 endeksi 16 Eylül'de %5,54 düştü ve gün içinde devre kesici çalıştı.
- KAP: Pusula Portföy temerrüt bildirimi (PRY fon sayfası)(15.09.2026)
- Ekonomim: Tera'ya satışı süren Pusula'nın fonları temerrüde düştü(15.09.2026)
- KAP: TP2 fon sayfası (Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu)(16.09.2026)
- KAP: TLY fon sayfası (Tera Portföy Birinci Serbest Fon)(17.09.2026)
- +2 kaynak daha
- 08
SPK'nın 17 Eylül müdahalesi
SPK 17 Eylül'de yedi şirketin TEFAS'ta işlem gören tüm fonlarını alım satıma kapattı ve fonların tasfiyesine karar verdi. İlk bültendeki liste 130 fondu; aynı gün Tera'nın hisse senedi fonu THF eklenerek 131'e çıktı. Aynı sabah toplanan Finansal İstikrar Komitesi “temel veya yapısal bir risk” görmediğini açıkladı, TCMB de bankalara likidite desteğini artırdı. TEFAS'ta kapatılan ama listede olmayan fonlar da var; SPK kararı bu fonlar için tasfiye öngörmüyor.
- 09
Tasfiye ne demek?
Tasfiye, fonun kapatılması ve varlıklarının satılarak nakde çevrilmesidir. Tera fonlarında İş Bankası, diğer altı şirketin fonlarında Ziraat Bankası, varlıkları yatırımcı menfaatini, piyasa derinliğini ve likiditeyi gözeterek satacak. Elde edilen nakit, fonun borçları ödendikten sonra yatırımcıların saklama hesaplarına payları oranında aktarılacak; SPK esaslarında ayrıca başvuru istenmiyor. Süre en fazla 6 ay ve SPK daha erken bitebileceğini belirtti. Ne kadar ödeme yapılacağı satışlardan elde edilecek tutara bağlı ve henüz belli değil.